Ваенныя парады, уся гэтая тэхніка, камуфляж, начышчаныя боты - прыгажосць, а? Мілітарысцкая эстэтыка - яна вельмі, вельмі прыцягвае. Я думаю, справа тут зусім не ў жаданні паваяваць, а ў гэтай незразумелай дысцыплінаванасці, гатоўнасці ў любы момант змагчы ўвогуле ўсё, калі будзе на тое загад. Гэта такая гульня, вайнушка. Сапраўднай вайны мы, зразумела, не хочам. Чорт, мы ж глядзелі ўсе гэтыя жудасныя ваенныя фільмы.

А я вось люблю ваеннае кіно. Па-сапраўднаму ваеннае - каб не проста соплі ды каханне, а яшчэ і кроў, і бруд, і лайно. Каб форма была абношанай ва ўсіх, а не толькі ў добрых. Каб добрых наогул не было. Каб страх, адчай і безвыходнасць. Я думаю, кіношная вайна - адзіна прымальны, гэта дэмаверсія, і толькі яна мае права паказаць, наколькі далёка ўсё можа зайсці.

Добры фільм пра вайну - абавязкова антываенны. У ім заўсёды складзеная самая чалавекалюбны ў свеце ідэя: цябе нарадзілі, мудацкая твая рожа, каб ты ствараў і станавіўся мудрэй, а ты што? Сядзіш тут у акопе, ціснеш рычагі ў гэтым танку, пикируешь на сваім бамбавіку - і забіваеш усіх без разбору. Дзе ж тут мудрэйшыя?

Добра, ты не вінаваты, Радзіма сказала - трэба. Патрэбна ахвяра - значыць, будзе ахвяра. Добрае бо справа робіш, святая вайна ... Ды хрэна лысага. Якая ў дупу святая вайна, ты ссышься ад страху, ты ўвесь у лайне і аброс вошамі, ты ўжо і не чалавек зусім. Ты - баец, адзінка. Табою будуць вымяраць страты. Такім цябе мама бачыла ў дзяцінстве?

Ведаеце што, біце мяне ссаными анучамі, але першымі сярод кіношнікаў гэта зразумелі амерыканцы: у вайне няма пераможцаў. Усе прайграюць, вось так, адзін мой. Усё роўна, з якой ты боку. Загінуў - прайграў, выжыў - выйграў час, а потым усё роўна прайграў. Таму што рашуча незразумела, як потым з гэтым усім жыць.

Некаторыя савецкія фільмы таксама падыходзілі да гэтай ідэі ( «А зоры тут ціхія» і «Ідзі і глядзі» - мой асабісты фетыш), але ўсё гэта вельмі асцярожна, таму як народ-пераможца з усімі вынікаючымі. Ды і вайна ў нас, мяркуючы па фільмах апошніх 70 гадоў, была ўсяго адна - а разам з ёй і адна на ўсіх перамога, якая амаль заўсёды адымала ўвесь хранаметраж. Чалавечаму страху памерці месца знаходзілася вельмі рэдка - амаль заўсёды ўсё адымаў гераізм.

Амерыканскае кіно ў гэтым сэнсе куды больш шматгранна. ЗША пасля Другой сусветнай паспелі паўдзельнічаць у цэлай кучы войнаў, і далёка не ўсе гэтыя войны былі папулярныя сярод саміх амерыканцаў. На адным В'етнаме Штаты стварылі цэлы кінематаграфічны жанр. Гэта не гераічнае кіно. Гэта фільмы пра якіх у роспачы, ашалелых ад жаху людзей, якіх незразумела за што закінулі ў дупу свету і пакінулі там паміраць.

У мяне ёсць свая ўласная калекцыя падобных карцін. Я старанна яе аберагаю ад крытыкаў - хоць такіх, дзякуй ім, няшмат. Папаўняецца гэтая калекцыя вельмі неахвотна: я мяркую, зняць другі «Апакаліпсіс сёння», «Узвод» або «Суцэльнаметалічную абалонку» было б даволі цяжка. Вось гэтыя тры фільмы, на мой погляд, - сапраўдны вянок антываеннай рэжысёрскай думкі.

Зрэшты, амерыканцы, у адрозненне ад краін былога СССР, ня зацыкліліся толькі на адной вайне - да няшчасця, гэтага дабра на іх век хапае і сёння. І ў год па кроплі мая калекцыя ўсё ж паволі становіцца больш.

У 2008 годзе Кэтрын Бігелоў зняла «Уладара буры» - тэма Ірака, а заадно старое добрае «на хрэн гэта ўсё трэба».

У 2009 годзе Грант Хеслов зняў вельмі дзіўны фільм The Men Who Stare at Goats (нейкія вар'яты перавялі яго на рускую мову як «Вар'яцкі спецназ»). Тут таксама Ірак, а заадно бяссільная злосць на тых, хто прыдумаў ўзаконенае забойства.

У 2014 годзе Дэвід Эйер зняў «Лютасць» - адзін з нямногіх фільмаў пра Другую сусветную, дзе гераізм спрабуе прымірыцца з жаданнем выжыць. Дарэчы, ёсць такое меркаванне, што чым даражэй фільм пра вайну, тым менш у яго шанцаў называцца антываенныя. Логіка такая: маштаб баталій і спецэфекты ўжо даюць некалькі ачкоў гераізацыі вайны. Так, але няма, і «Лютасць» - усяго толькі кіно пра якая стамілася салдатні - хай і вельмі дарагое.

Паглядзіце гэтыя фільмы. Пасля іх хочацца жыць, а заадно ізаляваць усіх да аднаго агітатараў ваенных парадаў і іншага мілітарысцкай лайна. Радавы Жартаўнік са сваёй «тэорыяй дваістасці Карла Юнга» кажа, што ваенная каска можа спалучацца з імкненнем да міру. Я мяркую, гэта да таго часу, пакуль не прыйдзецца каго-небудзь забіць.


Спадабаўся матэрыял? Ня цісніце, дзяліцеся ў сацсетках!