Ўнутры выразы «хапацца за саломінку» крыецца злая іронія: на самай справе, толькі поўны дэбіл будзе гэтым займацца, бо саломінка па вызначэнні надзвычай далікатная і ненадзейнымі. Але на словах мы ўсе вельмі разумныя, а як дойдзе да справы, то пните мяне побольнее, калі гэта не я апынуся першым у чарзе на самыя сумнеўныя саломінкі. Адчай і здаровы сэнс цяжка назваць сябрамі, што скажаце?

Зрэшты, агульная бяда можа прымірыць нават іх - ва ўсякім выпадку гэта ўдалося беларускаму кінематографу, які хутчэй памерлы, чым жывы. Здаровы сэнс чакаў да апошняга, перш чым сказаць «усё ясна» і зваліць куды далей. А следам паплёўся і адчай са сваёй вечнай апошняй надзеяй. Мы з вамі зірнулі на ўсё гэта, паціснулі плячыма - можа, так і трэба? - і пайшлі па сваіх справах.

Ну і праўда, чаго спрабаваць скокнуць вышэй за галаву, калі зусім побач, здараецца, здымаюць выдатныя фільмы? Напрыклад, у рускіх вельмі добра выходзіць рабіць такое кіно, пасля якога хочацца павесіцца, а потым сцерці сабе памяць, каб паглядзець яго яшчэ раз. Вось ён, выхад: навошта нам сваё, калі хто-то іншаму ўсё роўна зробіць лепш. Прасцей за ўсё глядзець на гэта, тупаючы ў калідоры і не адважваючыся зайсці ў пакой, дзе ўсё весялосьць.

Як сраные бедныя сваякі.

Ведаеце што? Дастаньце ўжо гэтыя думкі з сваіх галоў, згарніце іх у трубачку і запхнем іх куды глыбей - там ім самае месца. І я, такі разумны ды добры, пайду гэтага ж радзе - таму што я сапраўды гэтак жа не веру ў беларускі нацыянальны кінематограф. А Дар'я Жук - верыць. І на шчасце, ёй глыбока пляваць на маё меркаванне. Пакуль я тут ныў, яна зняла зусім цудоўны фільм «Хрусталь» - беларускі, як зайздрасць да бліжняга і любоў да дызельным універсалаў.

Патрасаюшчэ.

Эй, дзе падвох? А ён сапраўды беларускі? Кажуць, здымалі усім светам; рэжысёр нарадзілася і вырасла ў Мінску, але вось аператар, напрыклад, з Бразіліі; сцэнарыст з Масквы; адтуль жа актрыса, якой дасталася галоўная роля; адзін з монтажёров паляк. А грошы на здымкі ішлі нават з Лос-Анджэлеса.

Але транснацыянальныя каманды - вельмі частая з'ява ў фестывальным кіно. У любым выпадку ўсё пачынаецца са сцэнарыя - у «Хрусталёў» за яго адказваюць масквічка Хельга Ландауэр і сама Дар'я Жук, якая на сваёй шкуры прачула усё хараство беларускіх 90-х.

І тут пачынаецца самае цікавае. Па-добраму, Жук дастаткова было проста паказаць панараму таго, праз што яна сама калісьці прайшла - з яе талентам і вопытам атрымалася б выдатная рэканструкцыя Беларусі часоў разрухі, безграшоўя і «прочэва беспарадка». Але апісанне эпохі сыходзіць ад агульных планаў да дэталяў - Дар'я Жук дзейнічае тонка, так, каб стужку было цікава глядзець ўсім без выключэння, а не толькі беларусам.

Значыць, у цэнтры павінен быць чалавек - істота без унутраных межаў, у якім абсалютна кожны можа ўбачыць сябе. У «Хрусталёў» гэта галоўная гераіня ў пышным выкананні Аліны Насибуллиной. Неверагодна сімпатычны персанаж, якому настолькі цесна і душна ў сваім балоце, што ён гатовы на ўсё, толькі б паляцець адсюль к чорту. І тут Беларусь сярэдзіны 90-х вельмі лёгка замяніць наогул любым месцам і часам - кожны глядач вызначыць гэта для сябе, зыходзячы з уласнага вопыту і густу.

Хоць менавіта беларусам многія рэаліі здадуцца асабліва балючымі - і зноў-такі Дар'я Жук паказвае ўсё не праз знаёмыя лакацыі, а праз людзей, кожны з якіх ужо архетып. Вось у нас маці галоўнай гераіні - інтэлігент да мозгу касцей і грамадзянін краіны, якой больш няма; гэты чалавек, здаецца, ніколі не акрыяе ад удару, бо свет вакол і не думае аднаўляцца. Вось хлопец з правінцыі, класічны герой свайго мястэчка, дэмбель, якога дачакалася нявеста. Вось яго бацька, крэпки хазяйственник, рукі з патрэбнага месца, а галоўнае, дастаткова памяркоўны, каб у патрэбны момант заплюшчыць вочы.

Вось малодшы брат, які падспудна адчувае, што пара рабіць ногі - туды, дзе не будзе гэтага падмененай-пастаральнага беларускага пекла. Ён і галоўная гераіня - людзі, якія згубіліся ў часе і прасторы. Такія ніколі не будуць шчаслівыя на адным месцы. Ім заўсёды трэба несціся наперад - ідзі, так і памруць ў пастаянным руху, не адпачыўшы ні секунды. І Дар'я Жук вельмі на гэта спадзяецца, бо гэта наша з вамі і з ёю будучыню.

Нягледзячы на ўсю архітэпічна персанажаў, у «Хрусталёў» поўна сюрпрызаў. Толькі мы з вамі вырашылі, што ўсё ўжо пра ўсіх ведаем, як які-небудзь герой робіць такі фінт вушамі, што застаецца толькі падбіраць з падлогі якая ўпала сківіцу. Жыза, кажа Жук, а вы як думалі.

Ну і апошні штрых: фільм вельмі добры тэхнічна. Тут усё ў парадку з мантажом, да таго ж камера Караліны Коста тонка адчувае рэжысёрскі задума: многія нюансы мы даведваемся як бы выпадкова, у адлюстраваннях люстэркаў і праз другія планы. Гэта вельмі падкупляе: аўтар не робіць з гледача дэбіла і не спрабуе сказаць нешта прама, калі дастаткова намёку.

Слухайце, я тут так усё понарасписывал, нібы беларусы знялі сапраўдны шэдэўр. Гэта не так - не тая ліга, не той кантэкст, наогул усё не падыходзіць для падобнай катэгарызацыі. «Хрусталь» проста вельмі добры фільм, зроблены з любоўю і для людзей - і тут ужо не так важна, хто менавіта яго зняў.

Іншая справа, што нам, беларусам, зараз з гэтым жыць. Хто-небудзь з нашых набраўся нахабства і ўвайшоў ж такі ў пакой, дзе ўжо шмат гадоў усё святкавалі без нас. І аказалася, ніхто не супраць.

Здаецца, пара перастаць глядзець на сябе, як на бедных сваякоў.


Спадабаўся водгук? Дзяліцеся ў соцсетях і абавязкова зірніце гэты фільм.